Czy byli członkowie zarządu wreszcie będą mogli w pełni bronić się przed solidarną odpowiedzialnością podatkową?

Jak członek zarządu może bronić się Ordynacją podatkową?

Oczywiście nie jest tak, że członek zarządu (w tym były) nie może bronić się przed solidarną odpowiedzialnością za długi podatkowe.

Punktem wyjścia jest odpowiedź na dwa pytania:

1. Czy egzekucja wobec spółki była bezskuteczna w jakimkolwiek stopniu?
2. Czy termin płatności podatku upływał w czasie pełnienia funkcji członka zarządu?

Jeżeli obydwie odpowiedzi brzmią TAK, to organy podatkowe są w zasadzie o krok od zobowiązania menedżera do zapłaty „za” spółkę.

Ważne! Wskutek późniejszych kontroli i postępowań może być wydana decyzja stwierdzającą niejako z mocą wsteczną, że zobowiązanie podatkowe powstało.

Przykład: W ocenie doradcy spółki czynność Y z roku 2020 jest czynnością opodatkowaną wedle innej stawki lub niepodlegającą opodatkowaniu. W 2021 roku Iksiński składa rezygnację z zarządu i zostaje wykreślony z KRS. Po pewnym czasie organy podatkowe dochodzą do odmiennej konkluzji co do opodatkowania Y i wydają decyzję określającą (2022). W świetle prawa zobowiązanie powstało już w 2020, zatem powstaje groźba solidarnej odpowiedzialności Iksińskiego.

Art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej dopuszcza jednak pozbycie się tego zagrożenia, o ile solidarny dłużnik wpisze się choć w jedną z opcji:

• we właściwym terminie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, bądź zatwierdzono układ,
• co prawda wniosku o upadłość nie złożył w terminie, ale nie było to z jego winy,
• wskaże organom majątek spółki, który pozwoli w znacznym stopniu zaspokoić zaległość.

Skoro nowemu zarządowi przekazałem spółkę dobrze prosperującą, to chyba nie muszę mieć obaw?

Niestety niekoniecznie. Sądy administracyjne w niektórych wyrokach stawiają kontrowersyjną tezę, że posiadanie przez spółkę majątku przewyższającego zobowiązania… nie ma znaczenia, skoro nie bronisz się za pośrednictwem żadnej z trzech opcji Ordynacji[1].

W orzecznictwie NSA można jednak znaleźć i korzystne rozstrzygnięcia. Brak winy w niezłożeniu wniosku o upadłość należy rozumieć też jako sytuację, gdy spółka za Twojej kadencji była w dobrej kondycji finansowej, pomimo istnienia zaległości podatkowej, lecz bez Twojego wpływu uległo to zmianie, gdy zrzekłeś się mandatu[2].

Będąc byłym członkiem zarządu mam wiedzę o transakcji, mogę być stroną postępowania wobec spółki?

Niestety nie. Członek zarządu (w tym były) będzie stroną dopiero swojego „solidarnego” postępowania.

Tym samym w przypadku byłych członków zarządu powstaje zasadniczy problem braku możliwości kwestionowania ustaleń fiskusa w toku postępowań dotyczących spółki. W toku postępowania były członek zarządu nie może złożyć wniosków dowodowych, zapoznać się z aktami, czy wypowiedzieć co do zebranego materiału dowodowego. W najlepszym wypadku może być przesłuchany jako świadek.

Czarny scenariusz jest taki, że spółka nie podejmuje żadnej polemiki z ustaleniami organów, organy ograniczają się do badania dokumentacji, co kończy się decyzją określającą na setki tysięcy lub miliony złotych + oczywiście odsetki.

Ex-menedżer we własnym postępowaniu stawiany jest przed faktem dokonanym i może podjąć rękawicę tylko w zakresie okoliczności z art. 116 Ordynacji podatkowej. W ostatnich miesiącach TSUE zastanawiał się czy praktyka jest zgodna z przepisami wspólnotowymi.

Wyroki TSUE C-277 i C-278 – przełom czy kapiszon?

Luty i kwiecień 2025 roku przyniosły dwa Wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej[3] wywiedzione wskutek pytań prejudycjalnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Najważniejsze tezy dla menedżerów, szczególnie tych byłych, wynikające z wzmiankowanych wyroków:

• Brak winy w nieterminowym złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości oznacza też sytuację, gdy za kadencji członka zarządu sytuacja finansowa danej spółki nie wymagała złożenia takiego wniosku – jasna przeciwwaga do Wyroku NSA II FSK 1563/09.
• Członek zarządu nie musi być stroną postępowania wobec spółki, ale jeżeli ma być pociągnięty do odpowiedzialności solidarnej, to musi mieć realną możliwość obrony również w odniesieniu do ustaleń dotyczących zobowiązania spółki.
• Realizacją prawa do obrony byłego członka zarządu jest możliwość kwestionowania wysokości zobowiązania orzekanego wobec spółki.
• Jeżeli członek zarządu może tylko bronić się zgłoszeniem wniosku o upadłość we właściwym czasie, brakiem zgłoszenia wniosku bez winy lub wskazaniem majątku spółki do egzekucji zobowiązania podatkowego spółki, to jego prawo do obrony może być niedopuszczalnie ograniczone.
• Domniemanie wiedzy i wpływu członka zarządu na sytuację finansową spółki może być obalone.

Nie ulega wątpliwości, że Wyroki TSUE na swój sposób podkopują fundamenty funkcjonującego w Ordynacji podatkowej wyłączenia solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe.

Czy Wyroki TSUE będą mieć wpływ na sytuację (byłych) członków zarządu?

Kierunek rozstrzygnięć TSUE jest słuszny i stanowi światełko w tunelu szczególnie dla byłych członków zarządu pociąganych do odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe spółki.

Wyroki TSUE mogą stanowić i niekiedy stanowią merytoryczną podstawę rozstrzygnięć sądów krajowych. Warto jednak rozważyć z własnej inicjatywy wsparcie dotychczasowej argumentacji zapadłymi orzeczeniami Adjak i Genzyński.

___________________________________________________________________________

[1] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r. II FSK 1563/09.

[2] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2005 r. I FSK 266/05.

[3] Wyrok Trybunału (dziewiąta izba) z dnia 27 lutego 2025 r. w sprawie C‑277/24 [Adjak] M.B. przeciwko Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu; Wyrok Trybunału (dziewiąta izba) z dnia z dnia 30 kwietnia 2025 r. w sprawie C-278/24 [Genzyński] P.K. przeciwko Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu.