„Współautorstwo” człowieka i AI

TRADYCYJNE POJĘCIE AUTORA W PRAWIE AUTORSKIM

Definicja utworu utrwalona w ustawie o prawie autorskim odnosi się do każdego przejawu działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalonego w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia[1]. Wydawałoby się zatem, że status autora będzie przyznany każdemu, kto stworzył dzieło zgodnie z wytycznymi określonymi w ustawie, w tym autorowi niebędącemu człowiekiem.

Mimo wysokiego poziomu samodzielności sztucznej inteligencji w procesie twórczym ustawodawca na chwilę obecną nie przyznaje jej statusu autora. Zgodnie z przepisami ustawy o prawie autorskim, autorem może być tylko osoba, ponieważ sama treść przepisu nie dopuszcza sztucznej inteligencji jako osobnego rodzaju autora[2]. Jakiekolwiek próby rozszerzenia kwalifikacji na maszyny wydaje się bezcelowe, jako że autor dzieła powinien włożyć w proces twórczy „serce i rozum”, czego sztuczna inteligencja i wytworzone przez nią algorytmy nie posiadają.

AI JAKO NARZĘDZIE AUTORA

W praktyce sztuczna inteligencja nierzadko pełni funkcję narzędzia, które wspiera twórcę. Różnorodne programy mogą proponować wstępne rozwiązania, generować projekty tekstów czy kompozycji graficznych, jak również wykonywać pewne technicznie czynności kalkulacyjne i sprawdzające, które dla autora stanowią jedynie stratę czasu. W tym zakresie sztuczna inteligencja nie przyjmuje roli autora, ale instrument w jego rękach jak np. zwykły edytor tekstu lub program graficzny[3].

Pierwszoplanową rolę pełni tu człowiek jako autor. To on wydaje polecenia dla programu, dokonuje selekcji przedstawionych przez sztuczną inteligencję rezultatów i nadaje ostateczny kształt powstałemu utworowi. Im większy jest ten twórczy wkład, tym silniejsze są argumenty za uznaniem człowieka za autora powstałego utworu.

STOSUNEK WKŁADU CZŁOWIEKA I SZTUCZNEJ INTELIGENCJI

Sytuacja zmienia się jednak w chwili, gdy sztuczna inteligencja generuje niemal cały utwór, a człowiek dokonuje tylko niewielkich modyfikacji. Sztuczna inteligencja zapewnia coraz więcej udogodnień, a możliwości jej zastosowania diametralnie przekraczają czynności technicznie, pozwalając de facto „programowi” wejść w rolę autora. Używana jest m.in. do pisania wierszy, artykułów naukowych, tworzenia muzyki, a nawet sztuk teatralnych oraz innych dzieł, których autorstwo przyznaje się co do zasady człowiekowi.

Mimo licznych przykładów użycia sztucznej inteligencji nadal trudno stwierdzić, kto powinien być uprawnionym z tytułu praw autorskich do dzieł przez nią stworzonych. W obecnym stanie prawnym nie obowiązuje żadna regulacja, która rozszerzałaby prawo autorskie na „twórców” niebędących człowiekiem. Z punktu widzenia ustawy autorem pozostaje osoba pod utworem podpisana, a nie program, zatem ewentualna zmiana tej kwalifikacji wymagałaby również zmiany obowiązujących przepisów[4].

CZY AI MOŻE UZYSKAĆ STATUS AUTORA?

Udzielając krótkiej odpowiedzi na to pytanie – nie. W świetle obowiązujących przepisów twórcą może być tylko człowiek. Ochrona prawnoautorska przysługuje wyłącznie człowiekowi, a jakakolwiek próba przyznania statusu autora sztucznej inteligencji stanowi dążenie do stanu niezgodnego z prawem. Dokonanie zmiany w tym zakresie wymagałyby zasadniczej modyfikacji polskiego ustawodawstwa, nie tylko w zakresie własności intelektualnej, lecz także prawa cywilnego jako ogółu.

Warto jednak wspomnieć, że nie jest to problem bez rozwiązania. Regularne używanie sztucznej inteligencji w życiu codziennym i coraz szerszy jego zakres prowadzi do otwartej dyskusji w zakresie tego, jakie konsekwencje będzie to miało w przyszłości. Stale rosnący stopień autonomii systemów sztucznej inteligencji stawia ustawodawcę przed wyzwaniem dostosowania obowiązujących regulacji do rozwijającej się rzeczywistości technologicznej[5].

PODSUMOWUJĄC

Dotychczas prawo autorskie obejmuje twórczość ludzką, niemniej coraz większy udział sztucznej inteligencji w szeroko pojętym procesie twórczym skłania do pewnej refleksji. Niewątpliwie w obecnym stanie prawnym autorem utworów wszelkiego rodzaju jest człowiek. Mimo rozwoju technologii oraz problemów związanych z ewentualnym przyznaniem praw, w tym praw autorskich do utworów stworzonych przez sztuczną inteligencję, należy stwierdzić, że ewentualne rozszerzenie zakresu ochrony na przedmioty tworzone przez algorytmy będzie wymagało zmiany prawa[6].

Nie zmienia to faktu, że zmiana jest nieodłączną częścią każdego porządku prawnego, który wymaga modyfikacji w miarę rozwoju rzeczywistości, w jakiej żyjemy. Sztuczna inteligencja jest jedną z tych nowości dzisiejszego świata, które znajdują równie wielu zwolenników co przeciwników. Niemniej, obiektywne spojrzenie na kwestie udziału AI w procesie twórczym w pierwszej kolejności domaga się umiejscowienia w obecnym stanie prawnym, zaś dopiero następne kroki mogą stanowić opinie i przedstawiać perspektywy dalszego jej używania. Tylko zmiana aktualnych przepisów umożliwi uznanie AI za autora, a dopiero później współautora na równi z człowiekiem. Obecnie dylemat ten stoi pod znakiem zapytania. Człowiek pozostaje jedynym autorem uznanym przez polskie ustawodawstwo, zaś współautorstwo AI i człowieka jest perspektywą na przyszłość.

___________________________________________

Źródła: 

[1] Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 24 z późn. zm.).
[2] ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 24 z późn. zm.).
[3] A. Konieczna, Problematyka sztucznej inteligencji w świetle prawa autorskiego, ZNUJ. PPWI 2019, nr 4, s. 104-116.
[4] P. P. Juściński, Prawo autorskie w obliczu rozwoju sztucznej inteligencji, ZNUJ. PPWI 2019, nr 1, s. 5-44.
[5] A. Niewęgłowski [w:] Prawo autorskie. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2025.
[6] M. Markiewicz [w:] Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom I, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 8.