Sztuczna inteligencja a prawo autorskie.

Podstawy prawa autorskiego w Polsce

Zanim przejdziemy do problematyki utworów generowanych przez AI, warto przypomnieć fundamenty polskiego prawa autorskiego. Zostały one określone w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 24 z późn. zm.), która w art. 1 stanowi:

1. Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór)”
2. W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory:

1. wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe);
2. plastyczne;
3. fotograficzne;
4. lutnicze;
5. wzornictwa przemysłowego;
6. architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;
7. muzyczne i słowno-muzyczne;
8. sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;
9. audiowizualne (w tym filmowe).

Aby utwór mógł podlegać ochronie, musi zatem spełniać dwa podstawowe warunki:

• twórczość powinna charakteryzować się nowością przynajmniej z perspektywy autora, co oznacza, że nie może być powieleniem istniejących już dzieł;
• twórczość powinna posiadać cechy indywidualne, a zatem istotne jest, aby utwór odzwierciedlał indywidualny styl twórcy, dzięki czemu wyróżnia się on na tle innych dzieł, ukazując unikalny wkład autora.
  

Kluczowe jest jednak to, że autorem może być wyłącznie osoba fizyczna. Prawo nie przewiduje uznania maszyny za autora, nawet jeśli efekt jej działania ma walory artystyczne.

Dzieła sztucznej inteligencji a status prawny

W tym kontekście rodzi się pytanie: czy dzieła wygenerowane przez sztuczną inteligencję podlegają ochronie prawno-autorskiej?

Zgodnie z obowiązującym prawem – nie.

• AI nie może być autorem.
• Użytkownik narzędzia AI również nie uzyskuje praw autorskich, ponieważ jego wkład w proces twórczy jest pośredni – ogranicza się do wprowadzenia poleceń, a nie bezpośredniego aktu twórczego.

W praktyce oznacza to, że treści generowane przez sztuczną inteligencję trafiają do domeny publicznej. Każdy może je co do zasady kopiować, modyfikować i wykorzystywać. Jest to zasadnicza różnica wobec tradycyjnych dzieł ludzkich, które są chronione przez prawa autorskie, a korzystanie z nich bez zgody autora mogłoby wiązać się z konsekwencjami prawnymi.

Warto mieć na uwadze, że choć dzieła tworzone przez sztuczną inteligencję nie są objęte ochroną prawa autorskiego i w świetle przepisów trafiają do domeny publicznej, możliwość ich komercyjnego wykorzystania zależy przede wszystkim od licencji i regulaminów narzędzi AI. To właśnie dostawcy oprogramowania określają, w jakim zakresie użytkownik może korzystać z wygenerowanych treści. W przypadku części platform przyznawane są pełne prawa do użytku komercyjnego, podczas gdy inne wprowadzają ograniczenia. Należy również pamiętać, że mimo braku ochrony autorskiej, wygenerowane materiały mogą potencjalnie naruszać prawa osób trzecich (np. znak towarowy, wizerunek czy istniejące już utwory). Dlatego w praktyce kluczowe jest dokładne zapoznanie się z warunkami licencyjnymi narzędzi oraz stosowanie zasady ostrożności przy wykorzystywaniu treści AI w działalności gospodarczej.

Kluczowe wyzwania prawne

Rosnące znaczenie sztucznej inteligencji w sztuce i kulturze prowadzi do szeregu trudności interpretacyjnych. Najważniejsze z nich to:

• określenie autorstwa i własności utworów generowanych przez AI,
• zapewnienie ochrony prawnej dla nowych form twórczości,
• równowaga między interesami autorów a innowacyjnością technologiczną,
• ochrona przed naruszeniami praw autorskich poprzez generatywne modele AI.

Brak jednoznacznych regulacji sprawia, że sytuacja prawna dzieł AI różni się w zależności od jurysdykcji. Polska, podobnie jak większość państw europejskich, konsekwentnie uznaje, że prawa autorskie mogą przysługiwać wyłącznie osobom fizycznym. Podejście niektórych innych krajów, jak np. Chiny, pokazuje jednak pewną elastyczność – w jednym z głośnych postępowań przed sądem w Pekinie uznano, że jeśli wkład człowieka w proces tworzenia treści generowanych przez sztuczną inteligencję jest wystarczająco istotny, dzieło może podlegać ochronie prawno-autorskiej. W polskim kontekście można by analogicznie rozważyć uznanie za autora osoby, która w istotny sposób przekształciła wygenerowane treści, traktując AI jedynie jako narzędzie pomocnicze – podobnie jak np. w przypadku parodii.

Podsumowanie

Sztuczna inteligencja znacząco wpływa na sposób powstawania dzieł kreatywnych, jednocześnie stawiając przed prawem autorskim nowe wyzwania. Obowiązujące w Polsce przepisy jasno wskazują, że autorem może być wyłącznie człowiek, a utwory wygenerowane przez AI nie podlegają ochronie i trafiają do domeny publicznej. Oznacza to, że ich wykorzystanie zależy przede wszystkim od warunków licencyjnych narzędzi, z których korzystają użytkownicy. W obliczu dalszego rozwoju technologii przed ustawodawcami stoi zatem trudne zadanie – doprecyzowanie regulacji, aby lepiej chronić ludzką twórczość i jednocześnie umożliwiać rozwój innowacji.