Pierwszy gwizdek w meczu o WIBOR

Opinia Rzeczniczki Generalnej dawała konsumentom nadzieję na:

• całkowite unieważnienie kredytu z obowiązkiem zwrotu wyłącznie wpłaconego kapitału (bez odsetek, marży i innych opłat) lub
• obniżenie oprocentowania kredytu do marży banku z jednoczesnym zwrotem nadpłat.

Warto jednak podkreślić, że Rzeczniczka już wtedy dała do zrozumienia, że TSUE prawdopodobnie uzna wskaźnik WIBOR za legalny, a oś sporu w przyszłości będzie skupiała się wokół:

• badania czy bank dostarczył konsumentowi odpowiednich informacji o ryzyku wynikającym ze zmiennego oprocentowania,
• zweryfikowania, czy bank spełnił obowiązki informacyjne w zakresie udzielenia dodatkowych informacji ws. WIBOR, nie zniekształcając przy tym informacji o nim,
• sprawdzenia, czy konsument faktycznie otrzymał od kredytodawcy informacje, które pozwoliły my na ocenę skutków ekonomicznych z perspektywy zaciąganego kredytu.

Dzisiejszy wyrok TSUE – nie ma co ukrywać – wprowadził wiele zamieszania i niepewności. Sektor bankowy co prawda już zaczyna świętować (zwłaszcza po niekorzystnych dla siebie sprawach frankowych), jednak jest to jedynie wstępnie wygrana walka, ale nie wygrana bitwa. Zawsze każda sprawa jest rozpoznawana przez sąd ad casum. Wyrok wbrew pozorom nie oznacza pozostawienia konsumentów bez jakiejkolwiek ochrony. Banki były i nadal są zobowiązane do właściwego poinformowania konsumenta o wszelkich konsekwencjach ekonomicznych zaciągniętego kredytu: w tym przede wszystkim nie mogą zachęcać do zawierania umów kredytowych wyłącznie w oparciu o wskaźnik WIBOR (warto konsumentowi przedstawić alternatywy) ani nie mogą przedstawiać zniekształconego obrazu wskaźnika, wprowadzając przy tym potencjalnego kredytobiorcę w błąd co do jego sposobu kształtowania się i zmian.

Dzisiejszy wyrok TSUE wyznaczył kierunek, w jakim będzie rozwijała się argumentacja w sprawach wiborowych przed sądami. Główną osią sporu nie będzie badanie legalności wskaźnika WIBOR, lecz weryfikacja postanowień umów pod kątem spełnienia standardów przejrzystości, jasności i zrozumiałości dla konsumenta.

Dotychczas najwięcej wątpliwości pojawiało się w zakresie legalności wskaźnika. Jego głównym problemem było to, że często nie odzwierciedlał rzeczywistej sytuacji na rynku finansowym, a jego wysokość była ustalana w sposób niejasny dla konsumenta. Kredytobiorca nie miał realnego dostępu do szczegółowych danych na temat jego kalkulacji ani nie było mu wyjaśniane przed zawarciem umowy w jaki sposób WIBOR działa w praktyce. Istniały również obawy, że banki pośrednio wpływały na wysokość WIBOR i nim manipulowały, choć nie są to potwierdzone informacje.

Tymczasem TSUE wprost wskazał, że sądy nie powinny weryfikować metody ustalania WIBOR-u, ponieważ to działanie nie mieści się w ramach pojęcia „postanowień abuzywnych” i ich kontroli, wynikającej z Dyrektywy 93/13. Zdaniem TSUE wymóg przejrzystości nie oznacza, że banki mają obowiązek w sposób szczegółowy uwzględniać w umowach kredytowych sposób ustalania WIBOR i czynników, które potencjalnie mogą wpływać na jego wahania i zmiany. Kluczowym jest to, czy bank prawidłowo i rzetelnie wypełnił obowiązki informacyjne wobec konsumenta w taki sposób, aby konsument mógł zrozumieć treść umowy kredytowej.

W praktyce oznacza to, że sąd będzie badał, czy konsument został w sposób jasny, zrozumiały i rzetelny poinformowany o:

• mechanizmie zmiennego oprocentowania,
• ryzyku wzrostu rat,
• możliwych dla siebie konsekwencjach ekonomicznych.

Każdy wyrok TSUE musi być interpretowany w zakresie jego uzasadnienia. Oznacza to, że:

• bank nie może wprowadzać w błąd co do cech wskaźnika WIBOR – każda definicja w umowie kredytu musi być jasna, przejrzysta i zrozumiała dla konsumenta,
• bank ma obowiązek nie tylko sformułowania postanowień umowy kredytu w sposób jasny, przejrzysty i zrozumiały dla konsumenta, ale także musi przedstawić tak samo ich treść przed podpisaniem umowy,
• bank nie może zachęcać do zawierania umów, które są oparte na zmiennym oprocentowaniu (konsument ma prawo do posiadania wyboru alternatywnego rodzaju kredytu).

Warto także mieć na uwadze, że dzisiejszy wyrok dotyczy wyłącznie umów kredytowych zawieranych po 2018 roku. Co to oznacza w praktyce? Stan faktyczny ma znaczenie. Po prześledzeniu historii kształtowania się wskaźnika WIBOR należy pamiętać, przy zawieraniu umów przed 2018 r. wskaźnik WIBOR w nich zawarty nie był oficjalnie regulowany. Większość umów wiborowych była zawierana przed 2018 r. – czyli przed wprowadzeniem regulacji BMR. Pracownicy banków i pośrednicy, którzy byli obecni przy zawieraniu umów, traktowali przedstawiane kredytobiorcom informacje w sposób niezwykle pobieżny, nie przedstawiali w sposób szczegółowy ryzyka, z jakim się wiąże WIBOR. Następnie konsument otrzymywał do podpisania oświadczenie, że „zrozumiał” treść tego rodzaju pouczeń, mimo że nie były one w sposób szczegółowy i przejrzysty omówione. Sprawiało to, że konsument nie miał możliwości faktycznego zrozumienia całej dynamiki kształtowania się WIBOR i jego wpływu na wysokość rat kredytu.

Przed TSUE wciąż czekają na odpowiedzi pytania zadane przez Sąd Okręgowy dla Warszawy – Pragi w Warszawie (postanowienie SO Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 30 czerwca 2025 r., sygn. akt II C 1440/24), który zadał pytania do umowy zawartej w 2010 r.

Sąd wyraził swoje wątpliwości w zakresie:

• mechanizmu ustalania WIBOR w momencie zawarcia umowy,
• niedopełnienia ze strony banku obowiązku informacyjnego wobec klienta,
• braku możliwości zaproponowania konsumentowi stałego oprocentowania,
• udziału banku – jako kredytodawcy – w procesie kształtowania wskaźnika WIBOR (system fixing),
• skutków wyeliminowania z umowy klauzuli odsyłającej do wskaźnika WIBOR.

Warto pamiętać, że każda sprawa jest rozpatrywana ad casum przez Sąd.

Jeśli masz wątpliwości, czy Twoja umowa kredytowa ze wskaźnikiem WIBOR ma szansę na unieważnienie lub obniżenie oprocentowania, zachęcamy do kontaktu z Prawnikami BBS-Legal.  Bezpłatnie przeanalizujemy Twoją umowę i zaproponujemy najkorzystniejsze rozwiązanie.

Przejdź do Twojej Strefy WIBOR >>